Lipoedeem is een chronische aandoening waarbij vet zich op een abnormale manier ophoopt in het onderhuidse weefsel, vrijwel altijd bij vrouwen en bijna uitsluitend in de benen, heupen en billen. Het gaat gepaard met pijn, drukgevoeligheid en blauwe plekken die snel ontstaan. Toch wordt lipoedeem nog altijd regelmatig verward met gewoon overgewicht of met vochtophoping. En dat is zonde, want de aanpak is wezenlijk anders.
Wat is lipoedeem precies?
Bij lipoedeem gaat het om een verstoorde vetverdeling waarbij het vet zich in de onderbenen, bovenbenen, heupen en soms armen ophoopt in een symmetrisch patroon. Kenmerkend is dat de voeten en handen vrij blijven, waardoor er een duidelijke grens zichtbaar is bij de enkels of polsen. Het vet bij lipoedeem is anders van structuur dan gewoon vet: het reageert nauwelijks op diëten of beweging, en afvallen leidt vaak alleen tot gewichtsverlies in het bovenlichaam terwijl de benen hetzelfde blijven. Dit maakt het extra frustrerend voor vrouwen die niet begrijpen wat er aan de hand is.
Hoe herken je lipoedeem?
De belangrijkste signalen zijn: een opvallend verschil in verhouding tussen boven- en onderlichaam, pijn en drukgevoeligheid in de benen — ook bij lichte aanraking — snel blauwe plekken krijgen, een zwaar en moe gevoel in de benen aan het einde van de dag, en het gevoel dat gewichtsverlies de benen niet verandert. Lipoedeem begint vaak bij hormonale veranderingen: de puberteit, zwangerschap of de overgang zijn veelvoorkomende momenten waarop klachten voor het eerst optreden of verergeren.
Diagnose en behandeling
Lipoedeem wordt vastgesteld op basis van klachten en lichamelijk onderzoek door een arts die bekend is met de aandoening. Er bestaat geen bloedtest of scan die lipoedeem aantoont. Behandeling is gericht op het verlichten van klachten en het vertragen van de progressie. Compressietherapie, manuele lymfedrainage en beweging in water zijn bewezen effectief. In ernstigere gevallen kan een liposuctie — specifiek gericht op lipoedeem — de hoeveelheid pijnlijk vetweefsel verminderen. Goede voeding en het vermijden van ontstekingsbevorderende producten helpen ook bij het beheersen van klachten.
Wat kun je zelf doen?
Een ontstekingsremmend dieet helpt veel vrouwen met lipoedeem hun klachten te verminderen. Denk aan veel groenten, fruit, peulvruchten, vette vis en noten, en minder suiker, bewerkte voeding en alcohol. Bewegen in water — zwemmen of aqua-aerobics — is bijzonder geschikt omdat het de druk op de gewrichten vermindert en de lymfedrainage stimuleert. Draag comfortabele kleding en vermijd strak elastiek dat de bloedcirculatie belemmert. En misschien wel het allerbelangrijkste: stop jezelf de schuld te geven. Lipoedeem is geen gevolg van ongezond eten of gebrek aan discipline. Het is een medische aandoening.
Als jij jezelf herkent in dit verhaal, ga dan naar je huisarts en vraag om een verwijzing naar een vasculair chirurg of dermatoloog met kennis van lipoedeem. Steeds meer zorgverleners worden bekend met deze aandoening, en de juiste begeleiding maakt een wereld van verschil.
